CTET 2026: केंद्रीय शिक्षक पात्रता परीक्षा (Central Teacher Eligibility Test)फेब्रुवारी 2026 अभ्यासक्रम
November 27, 2025
केंद्रीय शिक्षक पात्रता परीक्षा (CTET) ही शिक्षकांसाठी अत्यंत महत्त्वाची परीक्षा आहे, जी दोन टप्प्यात घेतली जाते (पेपर 1 आणि पेपर 2) . ही परीक्षा एकूण 150 गुणांची असते इयत्ता 1 ली ते 5 वी च्या शिक्षकांसाठी पेपर 1 आणि इयत्ता 6 वी ते 8 वी च्या शिक्षकांसाठी पेपर 2 देणं आवश्यक आहे .
CTET म्हणजे काय? (What is CTET?)
CTET (Central Teacher Eligibility Test) ही परीक्षा CBSE द्वारे घेतली जाते. ही परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर उमेदवार केंद्र सरकारच्या शाळांमध्ये शिक्षक पदासाठी पात्र ठरतो.
CTET Exam pattern: परीक्षेची रचना
CBSE ने जाहीर केलेल्या अधिकृत नोटिफिकेशननुसार परीक्षेचे स्वरूप खालीलप्रमाणे आहे .
-
एकूण प्रश्न: 150
-
एकूण गुण: 150
-
प्रत्येक प्रश्न: 1 गुण
-
निगेटिव्ह मार्किंग नाही
-
कालावधी: 2 तास 30 मिनिटे
✅ CTET Eligibility Criteria
-
किमान पात्रता: D.El.Ed / B.Ed
-
वयाची मर्यादा: ❌ नाही
-
Attempts: ❌ मर्यादा नाही
📚 CTET 2026 –अभ्यासक्र पेपर I (इयत्ता 1 ते 5)
1️⃣ बालविकास व अध्यापन पद्धती (child Development And pedogogy) (30 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| बालविकास (6–11 वर्षे) | शारीरिक, बौद्धिक, भावनिक व सामाजिक विकास; वाढीची टप्पे |
| शिकण्याची प्रक्रिया | शिकण्याचे स्वरूप, प्रभाव टाकणारे घटक |
| शिकण्याचे सिद्धांत | पियाजे, वायगोत्स्की, ब्रुनर – संकल्पना व शैक्षणिक उपयोग |
| बुद्धिमत्ता | IQ, बहुविध बुद्धिमत्ता, सर्जनशीलता |
| प्रेरणा | अंतर्गत व बाह्य प्रेरणा, शिक्षणातील महत्त्व |
| समावेशक शिक्षण | विशेष गरजा (LD, ADHD, ऑटिझम), समावेशक वर्ग |
| मूल्यमापन | निदानात्मक, घडामोडीचे व अंतिम मूल्यमापन |
| शिक्षकाची भूमिका |
मार्गदर्शक, सुलभकर्ता, समुपदेशक |
2️⃣ भाषा I (Language) (30 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| भाषा आकलन | अपठित गद्य व पद्य, आशय व मुख्य कल्पना |
| व्याकरण | नाम, सर्वनाम, क्रियापद, काळ |
| शब्दसंपदा | समानार्थी, विरुद्धार्थी, म्हणी, वाक्प्रचार |
| भाषा कौशल्ये | ऐकणे, बोलणे, वाचन, लेखन |
| भाषा अध्यापन | क्रियाशील शिक्षण, संवादात्मक पद्धत |
| भाषा अडचणी | वाचन दोष, लेखन दोष व उपाय |
3)भाषा II (Language) (30गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| आकलन | अपठित उतारे |
| व्याकरण | मूलभूत व्याकरण |
| अध्यापन | दुसरी भाषा शिकवण्याच्या पद्धती |
| समस्या | भाषा शिकण्यातील अडचणी |
🔹 4) गणित (30 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| संख्या प्रणाली | पूर्णांक, अपूर्णांक, दशांश |
| मूलभूत क्रिया | बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार |
| भूमिती | आकार, कोन, रेषा |
| मापन | लांबी, वजन, वेळ |
| डेटा | तक्ते, चित्रालेख |
| अध्यापन | गणित अध्यापन |
🔹 5) पर्यावरण अध्ययन EVS (30 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| कुटुंब व समाज | नाते, व्यवसाय |
| अन्न व पाणी | स्त्रोत, स्वच्छता |
| प्राणी व वनस्पती | वर्गीकरण |
| पर्यावरण | प्रदूषण, संवर्धन |
| अध्यापन | EVS अध्यापन पद्धती |
🟦 CTET पेपर II अभ्यासक्र (इयत्ता 6 ते 8)
🔹 1) बालविकास व अध्यापन पद्धती (30 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| किशोरावस्था | शारीरिक, मानसिक विकास |
| शिकण्याचे सिद्धांत | संज्ञानात्मक, सामाजिक |
| समावेशक शिक्षण | विशेष गरजा, शिकण्यातील अडचणी |
| मूल्यमापन | निदानात्मक व संकलित |
🔹 2) भाषा – I व II (प्रत्येकी 30 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| आकलन | अपठित उतारे |
| व्याकरण | प्रगत व्याकरण |
| अध्यापन | भाषा अध्यापन पद्धती |
| विकास | भाषिक कौशल्ये |
🔹 3) गणित व विज्ञान (60 गुण)
➤ गणित
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| बीजगणित | समीकरणे |
| भूमिती | त्रिकोण, वर्तुळे |
| मापन | क्षेत्रफळ, घनफळ |
| डेटा | सांख्यिकी |
| अध्यापन | गणित अध्यापन |
➤ विज्ञान
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| भौतिकशास्त्र | गती, ऊर्जा |
| रसायनशास्त्र | पदार्थ |
| जीवशास्त्र | पेशी, मानवी शरीर |
| अध्यापन | विज्ञान अध्यापन |
4) सामाजिक अध्ययन Social Sciences (60 गुण)
| घटक | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| इतिहास | प्राचीन, मध्ययुगीन, आधुनिक |
| भूगोल | पृथ्वी, संसाधने |
| राज्यशास्त्र | संविधान |
| अर्थशास्त्र | विकास |
| अध्यापन | सामाजिक अध्ययन अध्यापन |
CTET 2026–पेपर 1 अभ्यासक्र ( इयत्ता 1 ते 5)
| विषय | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| बालविकास व अध्यापन पद्धती | बालविकासाची संकल्पना, 6–11 वयोगटाची वैशिष्ट्ये, Piaget, Vygotsky, Kohlberg सिद्धांत, शिकण्याची प्रक्रिया, बुद्धिमत्ता व व्यक्तिमत्त्व, प्रेरणा, समावेशक शिक्षण, विशेष गरजा असलेली मुले (LD, ADHD, Autism), मूल्यमापन पद्धती (CCE, Formative, Summative) |
| भाषा – I | अपठित उतारे, आकलन क्षमता, शब्दसंपदा, व्याकरण (नाम, सर्वनाम, क्रियापद, काळ), भाषा कौशल्ये (ऐकणे, बोलणे, वाचणे, लिहिणे), भाषा अध्यापन पद्धती, चुका व सुधारणा |
| भाषा – II | दुसऱ्या भाषेचे आकलन, व्याकरण, भाषिक विकास, भाषा अध्यापनातील अडचणी, बहुभाषिकता, भाषा शिकवण्याच्या आधुनिक पद्धती |
| गणित | संख्या प्रणाली, स्थानमूल्य, अपूर्णांक व दशांश, टक्केवारी, साधे गुणोत्तर, भूमिती (रेषा, कोन, आकार), मापन (लांबी, वजन, वेळ), डेटा हाताळणी, गणित अध्यापन पद्धती |
| पर्यावरण अध्ययन (EVS) | कुटुंब व समाज, शाळा व परिसर, अन्न व पोषण, पाणी व हवा, प्राणी व वनस्पती, पर्यावरणीय समस्या, संसाधन संवर्धन, EVS अध्यापन पद्धती |
CTET 2026 पेपर 2 अभ्यासक्र (इयत्ता 6 ते 8)
| विषय | सविस्तर मुद्दे |
|---|---|
| बालविकास व अध्यापन पद्धती | किशोरावस्था (11–14), संज्ञानात्मक विकास, सामाजिक-भावनिक विकास, शिकण्याचे सिद्धांत, समावेशक शिक्षण, विशेष गरजा (CWSN), मूल्यमापन प्रक्रिया व तंत्र |
| भाषा – I | अपठित गद्य/पद्य, आकलन प्रश्न, व्याकरण, भाषिक कौशल्यांचा विकास, भाषा अध्यापन तंत्र, भाषा शिकण्यातील समस्या |
| भाषा – II | दुसऱ्या भाषेचे सखोल आकलन, व्याकरण, भाषिक कौशल्ये, भाषा अध्यापन पद्धती, भाषा मूल्यमापन |
| गणित (60 गुण) | संख्या प्रणाली, बीजगणित (समीकरणे), भूमिती, त्रिकोण व वर्तुळ, मापन, डेटा हाताळणी, गणित अध्यापन पद्धती |
| विज्ञान (60 गुण) | भौतिकशास्त्र (ऊर्जा, गती), रसायनशास्त्र (पदार्थ, अभिक्रिया), जीवशास्त्र (जीवन प्रक्रिया, पर्यावरण), विज्ञान अध्यापन पद्धती |
| सामाजिक अध्ययन (60 गुण) | इतिहास (प्राचीन–आधुनिक), भूगोल (पृथ्वी, संसाधने), राज्यशास्त्र (लोकशाही, संविधान), अर्थशास्त्र (विकास, संसाधने), सामाजिक अध्ययन अध्यापन पद्धती |
✅ CTET Previous Year Cut-Off (Expected)
| Category | Cut-Off |
|---|---|
| General | 90 |
| OBC | 85 |
| SC/ST | 80 |
🔷 FAQ Schema
❓ CTET 2026 परीक्षा कधी होईल?
👉 CTET 2026 परीक्षा फेब्रुवारी 2026 मध्ये होण्याची शक्यता आहे (CBSE अधिकृत नोटिफिकेशननुसार).
❓ CTET साठी निगेटिव्ह मार्किंग आहे का?
👉 नाही, CTET परीक्षेत निगेटिव्ह मार्किंग नाही.
❓ CTET सिलेबस मराठीत उपलब्ध आहे का?
👉 होय, CTET 2026 सिलेबस मराठीत उपलब्ध असून तो CBSE मार्गदर्शक तत्त्वांवर आधारित आहे.